Međunarodna konferencija Identitet Bosne i Hercegovine kroz historiju – Sarajevo, 25 -26. septembar 2009. godine
U organizaciji Instituta za istoriju u Sarajevu je 25. i 26. septembra 2009. godine održana međunarodna konferencija Identitet Bosne i Hercegovine kroz historiju. U okviru priprema za održavanje ove Konferencije krenulo se od stanovišta kako je identitet stalno podložan promjenama i nadogradnji što je bilo i više nego dovoljan razlog da se osnovne promjene u identitetskim odrednicama tokom bosanskohercegovačke historije sagledaju kroz više aspekata i različitih perspektiva, a posebno se očekivala afirmacija pluralizma identiteta nasuprot neopravdano uobičajenom reduciranju identiteta na etnicitet. Zato su se referati na Konferenciji odnosili na različlite slojeve identiteta, od političko – teritorijalnog, religijskog, nacionalnog preko socijalnog i kulturnog do rodnog identiteta. Time se, zapravo, otvorila mogućnost da se o svakom od ovih identitetskih segmenata razgovara na međunarodnom nivou.
Uz učešće historičara iz Bosne i Hercegovine, svoj doprinos realiziranju ovog projekta dali su i historičari iz Hrvatske, Srbije, Njemačke i Italije. Zato ovu Konferenciju treba posmatrati kao nastavak višegodišnjih aktivnosti Instituta za istoriju koji je u proteklih nekoliko godina uspješno realizirao više naučnih konferencija međunarodnog karaktera čiji su rezultati sada već prepoznatljivi zbornici radova.* Time se Institut za istoriju sve više afirmira kao ozbiljna naučna institucija sa međunarodnim konferencijama kao prepoznatljivo uspješnim brendom.
Tokom prvog radnog dana Konferencije otvoreno je nekoliko interesantnih tematskih okvira uz uvodno izlaganje Husnije Kamberovića (O identitetu Bosne i Hercegovine ili o identitetima u Bosni i Hercegovini). Ovim izlaganjem predstavljena je savremena problematika identiteta i životne stvarnosti na primjeru Bosne i Hercegovine kako bi se utvrdio stvarni identitet i njegove moguće percepcije koje vrlo često nisu istovjetne životnoj stvarnosti. Doprinos potpunijem sagledavanju šarolikosti bosanskohercegovačkog identiteta dali su Muhidin Pelesić (Formiranje nacionalnih entiteta u Bosni i Hercegovini u procjepu između tajnih političkih djelovanja i javnih sukobljavanja), Sonja Dujmović (Bosna i Hercegovina ne može ni da živi niti da umre – situiranje identiteta Bosne i Hercegovine kod bosanskohercegovačkih Srba do 1941. godine), Suzana Leček (Autohtono ili moderno? Oblikovanje kulturnog identiteta bosanskohercegovačkih Hrvata prema zamislima Seljačke sloge 1935-1941) i Eli Tauber (Jevreji kao nerazdvojni dio razvoja privrede i kulture u Bosni i Hercegovini). Posebna cjelina u okviru rada Konferencije bilo je sagledavanje bosanskohercegovačkog identiteta izvana kroz prizmu viđenja drugih prema Bosni i Hercegovini gdje se jako interesantnim pokazalo izlaganje Edina Radušića (Bosna, Hercegovina i Bošnjaci u britanskoj konzularnoj građi) kao i tumačenja regionalnih identiteta u odnosu sa nacionalnim i nadnacionalnim identitetom.
Poslijepodnevna sesija prvog radnog dana nastavljena je predstavljanjem referata koji su govorili o promjenjivosti i transformaciji identiteta kroz različite vremenske periode. Od analize transformacije identiteta u antičkom periodu Salmedina Mesihovića (Transformacija identiteta Dezitijata kroz proces romanizacije) do pogleda na promjene konfesionalnog identiteta tokom XIX stoljeća Fahda Kasumovića (Prijelazi na islam u sidžilima sarajevskog šerijatskog suda iz prve polovine XIX stoljeća) preko sagledavanja stanja u vjerskim zajednicama sredinom XX stoljeća referatima su se predstavili i kolege historičari čiji je fokus interesovanja socijalna slika društva i društvene diferencijacije XIX i XX stoljeća sa posebnim osvrtom na razmatranje odnosa selo – grad i procese modernizacije u različitim vremenskim periodima.
Tokom drugog dana Konferencije predstavljeni su referati sa osvrtom na bosansko srednjovjekovlje i poglede na stanje u Bosni tokom XVIII stoljeća. Posebno vrijednim pokazalo se izlaganje Peje Ćoškovića (Naziv Bošnjani u bosanskim ispravama XIV stoljeća) gdje je na primjeru najpoznatijeg termina bosanskog srednjovjekovlja pokazano širenje njegovog opsega. I drugi su referati ukazali na razvojnu liniju stabiliziranja identiteta Bosne kroz utvrđivanje i dugotrajnije održavanje granične linije koja je tokom XVIII stoljeća više puta potvrđivana međunarodnim ugovorima. Ipak, najviše pažnje posvećeno je novovjekovnoj historiji i događajima iz XX stoljeća kako tokom prvog, tako i tokom drugog dana Konferencije.
Posebno interesantan za veoma zavidan broj prisutne publike bio je dio Konferencije koji je kroz nekoliko tematski različitih referata govorio o kulturnom identitetu tokom historije u rasponu od predstavljanja uloge i značaja kulturno – historijskog nasljeđa u izgradnji bosanskohergovačkog kulturnog identiteta, preko reformskog procesa kreiranja javnog identiteta do fragmenata iz kulturne prošlosti posmatrane kroz prizmu kaligrafske i pjesničke baštine u kulturnoj historiji Bosne i Hercegovine. Istovremeno, predstavljeni su modeli građenja kulture sjećanja i građenja građanske kulture pamćenja.
U posljednjoj radnoj sesiji otvorene su teme rodnog identiteta predstavljene referatima o braku, bračnim odnosima i položaju žene u srednjovjekovnoj Bosni čime je upotpunjen mozaik identitetske prošlosti Bosne i Hercegovine. U svakom referatu prikazani su fragmenti svakodnevnog života sa posebnim osvrtom na porodične odnose i karaktere bračne zajednice.
O zanimljivosti i značaju predstavljenih referata najbolje svjedoči interes za diskutiranjem o stavovima koji su ostali ili nedovoljno jasni ili nedovoljno argumentirani što je otvorilo prostor za dodatne i raznovrsne diskusije. Kao i u dosadašnjim slučajevima, iskazani interes za Konferenciju, podneseni referati i disukusije pokazale su svu opravdanost organiziranja ovakvog skupa. Time je ispunjen još jedan od prvobitno zacrtanih ciljeva koji je pretpostavljao akademsko diskutiranje o svim aspektima identiteta toliko prisutnih u našoj svakodnevnici, a toliko prijeko potrebnih u savremenom trenutku u kojem se nalazi Bosna i Hercegovina zajedno sa zemljama regiona koji neminovno donosi potrebu svakodnevne nadogradnje slike o sebi i drugome. Ova konstatacija ima posebnu vrijednost ima li se na umu činjenica koja podrazumijeva evropske integracije zemalja regiona, proces koji neminovno sa sobom donosi potrebu za utvrđivanjem starih i građenjem novih identiteta. Osim vizionarskog pogleda u budućnost, za izgrađivanje boljih životnih uvjeta najbolja (pre)poruka jeste objektivno i nepristrasno sagledavanje prošlosti. Za mudre učenike, naime, historia est magistra vitae.
Amir Duranović
* Historijski mitovi na Balkanu, Sarajevo: 2003. 60 godina od završetka Drugog svjetskog rata – kako se sjećati 1945. godine, Sarajevo: 2006. Revizija prošlosti na prostorima bivše Jugoslavije, Sarajevo: 2007. Rasprave o nacionalnom identitetu Bošnjaka, Sarajevo: 2009.
